Quickscan Flora en Fauna in Eindhoven – Natuurbehoud en Stedelijke Innovatie
Eindhoven, gelegen in het hart van Noord-Brabant, staat wereldwijd bekend als broedplaats voor technologische vernieuwing. Van hightechcampussen tot futuristische bouwprojecten: de stad is voortdurend in beweging. Tegelijkertijd liggen er in en rondom Eindhoven natuurgebieden met waardevolle flora en fauna. Denk aan groene zones langs de Dommel, parken zoals het Philips de Jonghpark en oude fabrieksterreinen die een nieuwe bestemming krijgen. Bij elk ruimtelijk project is het daarom essentieel om vroegtijdig aandacht te besteden aan beschermde planten- en diersoorten. Een quickscan flora en fauna is daarvoor een onmisbaar instrument. In dit artikel ontdek je waarom die scan zo belangrijk is, hoe het proces verloopt en welke projecten in Eindhoven laten zien dat innovatie prima samen kan gaan met natuurbehoud.
Waarom een Quickscan Flora en Fauna?
Een quickscan flora en fauna is een verkennend onderzoek dat ontwikkelaars en gemeenten helpt om inzicht te krijgen in de ecologische waarden van een gebied. De scan richt zich op de vraag of beschermde planten- en diersoorten aanwezig (kunnen) zijn op een locatie waar gebouwd, gesloopt of gerenoveerd wordt. Omdat de regels onder de Omgevingswet voorschrijven dat deze soorten niet zomaar verstoord mogen worden, is het cruciaal om al in de planningsfase te weten wat er leeft en groeit.
Zo kan een project op tijd worden bijgestuurd om natuurwaarden te beschermen. Denk aan het verschuiven van werkzaamheden buiten het broedseizoen of het plaatsen van speciale voorzieningen voor vleermuizen in een gerenoveerd pand. Bovendien voorkomt dit onverwachte vertraging en extra kosten: als tijdens de bouw ineens blijkt dat er beschermde dieren in een gebouw of groene zone zitten, kan de gemeente besluiten het werk stil te leggen.
De Rol van een Ecologisch Advies Bureau
Om de quickscan flora en fauna professioneel uit te voeren, schakelen opdrachtgevers doorgaans een ecologisch advies bureau in. Dit bureau heeft gespecialiseerde ecologen in dienst die precies weten welke planten- en diergroepen wettelijk beschermd zijn en hoe deze herkend kunnen worden. De werkzaamheden bestaan grofweg uit twee delen: een bureauonderzoek en een veldbezoek.
Bureauonderzoek
Hierbij raadplegen ecologen bestaande data over het gebied. Dat kunnen oude ecologische rapporten zijn, gemeentelijke databanken of kaarten waarop natuurwaarden staan aangegeven. Zo ontstaat een lijst met potentieel aanwezige soorten.
Veldbezoek
Vervolgens gaan de ecologen naar de locatie om met eigen ogen te bekijken of er sporen zijn van beschermde dieren of bijzondere plantensoorten. Hierbij letten ze op nestplaatsen, holtes in bomen, kieren in oude gebouwen, of geschikte groeiplaatsen voor zeldzame planten.
De uitkomst van de quickscan wordt vastgelegd in een beknopt rapport. Hierin staat of er beschermde soorten zijn gevonden, welke habitats belangrijk zijn en of vervolgonderzoek nodig is. Op basis van de conclusies kunnen opdrachtgevers en bevoegd gezag bepalen hoe het project verder vorm krijgt.
Projectvoorbeeld: Herontwikkeling Campina-terrein
Een spraakmakend Eindhoven-project waarbij de quickscan flora en fauna een hoofdrol speelde, is de herontwikkeling van het voormalige Campina-fabrieksterrein langs het Eindhovens Kanaal. De oude fabrieksgebouwen kregen een nieuwe bestemming, variërend van loftwoningen tot creatieve werkplekken. Omdat delen van de fabriek al enige tijd leegstonden, vermoedde men de aanwezigheid van vleermuizen en mogelijk broedende vogels in stilgelegde productieruimtes.
Het ecologisch advies bureau dat hier werd ingeschakeld, trof inderdaad sporen aan van vleermuizen, waaronder de gewone dwergvleermuis. Deze dieren zijn streng beschermd en mogen niet zomaar worden verjaagd of gedood. Om het project binnen de regels uit te voeren, plaatste de ontwikkelaar tijdelijk vleermuiskasten in naburige panden. Daarnaast werden bepaalde sloopwerkzaamheden uitgesteld tot na de kraamperiode, zodat geen kwetsbare jongen in de problemen kwamen. Dankzij deze maatregelen kon de bouw doorgaan zonder onnodige vertraging, en behield de vleermuispopulatie haar leefomgeving.
Projectvoorbeeld: Groene Rug in Stratum
Ook de aanleg van een “Groene Rug” in Stratum – een nieuwe ecologische zone die verschillende parken met elkaar moet verbinden – illustreert het belang van vroegtijdig onderzoek. Voor de aanleg van wandel- en fietspaden en wat aanpassingen in de waterhuishouding, bleek uit de quickscan flora en fauna dat er beschermde amfibieën (zoals de kamsalamander) konden voorkomen in sloten en poelen.
Om de kamsalamander niet te hinderen, werd besloten de werkzaamheden buiten het voortplantingsseizoen te plannen en kleine faunapassages aan te leggen. Zo behoudt deze salamander de mogelijkheid om veilig tussen diverse delen van de Groene Rug te bewegen. De gemeente Eindhoven zag hierin tevens een kans om de biodiversiteit verder te versterken. Er kwamen extra oevervegetaties en kleine plas-draszones waar naast amfibieën ook libellen en waterinsecten van profiteren. Het resultaat is een recreatief aantrekkelijk gebied waar mensen kunnen wandelen en fietsen, zonder de lokale natuur te schaden.
Hoe Voorkom Je Vertraging?
Een veelgehoorde angst bij projectontwikkelaars is dat een ecologisch onderzoek alles ophoudt. In de praktijk blijkt echter dat een snelle en gerichte quickscan flora en fauna juist vertraging voorkomt. Door al vroeg te weten welke soorten zich in het gebied ophouden, kun je daar bij de vergunningaanvraag rekening mee houden. Als er bijvoorbeeld een vergunning nodig blijkt te zijn voor vleermuizen of bijzondere planten, kun je die tijdig aanvragen. Ook geeft de scan de ruimte om alvast oplossingen te bedenken, zoals alternatieve nest- of verblijfplaatsen.
Wanneer deze stappen te laat in beeld komen, loop je het risico op een bouwstop of een verplichte aanpassing van de plannen, wat veel kostbaarder en complexer is dan een onderzoek in een vroeg stadium.
Tips voor een Succesvolle Quickscan
Begin vroeg
Plan de quickscan flora en fauna in de voorbereidende fase van je project, ruim voordat de eerste werkzaamheden starten.
Seizoensinvloeden
Houd er rekening mee dat sommige onderzoeken alleen betrouwbaar zijn in specifieke periodes. Vleermuizen onderzoek je vaak ’s zomers, broedvogels vooral in de lente.
Heldere communicatie
Informeer omwonenden en andere belanghebbenden over de ecologische stappen die je neemt. Zo ontstaat er meer begrip voor eventuele aanpassingen of vertraging.
Samenwerking met experts
Werk met een ervaren ecologisch advies bureau dat de lokale omstandigheden in Eindhoven kent. Zij kunnen adviseren over slimme maatregelen die passen bij de omgeving.
Integreer de scan in je ontwerp
Gebruik de resultaten om je plan duurzamer te maken. Een faunapassage, groene daken of extra nestgelegenheid hoeven niet duur of ingewikkeld te zijn en dragen bij aan het imago van het project.
